|
Eebbe nasahnaa oo korreeye wuxuu yidhi:-"
Waxaa ka cabsada Ilaahay addoomadiisa aqoonta
leh, Ilaahayna waa adkaade dambidhaafe ah" Suuradda
Faadir qayb ka mid ah aaayadda 28aad.
Nabigeeniina naxariis iyo nabadgalyo
Eebbe korkiisa ahaataye wuxuu yidhi:- "Ka
uu la doonayo Ilaahay khayr ,wuxuu baraa diinta"
Bukhari iyo Muslim ayaa wariyay.
Waxaa kale oo uu Rasuulkeennii suubanaa
naxariis iyo nabadgalyo Eebbe korkiisa ahaataye yidhi:-"
Waxa uu la mid yahay wixii Ilaahay ila soo
diray ee Hanuun iyo Cilmi (aqoon) ahi
sida roob helay dhul, waxaana ka mid ah (dhulkaas),
meel (carro san ah oo) fiican oo
biyihii qaadatay, soona saartay baad iyo doog badan , waxaa kaloo ka
mid ah (dhulkaas roobku helay) meel
dirri(dhul adag ah) oo biyihii qabatay
Ilaahayna waxtar uga dhigay dadkii, oo ay markaa ka cabbeen kana
waraabsadeen kana beerteen, waxaa kale oo uu helay (roobkii)
meel kale oo (dhulkii ah) oo aan ahayn
mooyaane dhul siman oo aan qaban biyo baadna soo saarin, waxaana
sidaas ka dhigan sida qof dhugtay(fahmay)
diintii Ilaahay , waxna uu u taray wixii Ilaahay ila soo direy oo
markaas wax bartay (laftiisu) waxna
baray (dadka kale), iyo sida mid aan
madaxaba koru soo qaadin ( aan wax ka taransan wixii laila
soo diray), aan qaadan hanuunkii Ilaahay ee la
igu soo diray" Bukhaari iyo Muslim baa wariyay.
Diintuna Ilaahay agtiisa waa Islaamka
Eebbe nasahnaa oo korreeye wuxuu yidhi:-" Diintu Iaahay agtiisa waa
Islaamka" Suuradda Aala-Cimaraan qayb ka
mid ah aayadda 19aad. Nabiyadii Ilaahay soo diray oo
dhanna Diintaas kaliya ee Islaamka ah ayuun bay addoomada
ilaahay soo gaadhsiinayeen, Eebbe nasahnaa oo korreeye wuxuu
yidhi:- "Wuxuu idiin jideeyay
(Eebbe) xagga Diinta wixii uu u
dardaarmay (Nabi) Nuux
iyo wixii aannu u waxyoonay (Nabi Maxamadow)
xaggaaga, iyo wixii aanu u dardaanay (Nabi)
Ibraahiim iyo (Nabi)
Muuse iyo (Nabi) Ciise, inay
oogaan Diinta, aydinaan kuna kala tagin dhexdiisa
" Suuradda Ashuuraa qayb ka mid ah aayadda 13aad.
Nabigeeniina isagoo arrintaas innoo caddaynaya wuxuu yidhi:-
" Nabiyadu waa walaalo kala
baho ah hooyooyinkood kala duwan yihiin diintooduse mid
tahay".
Laga soo billaabo aabaheen nabi Aadan
Naxariis iyo nabadgalyo eebbe korkiisa ahaataye ilaa laga
soo gaadho Nabigeennii suubanaa naxariis iyo nabadgalyo
eebbe korkiisa ahaataye waxay dadka ugu baaqayeen hal jid oo
ahaa jidkaas diinta Islaamka ah , jidkaas oo ah ka addoonka
u ridaya dariiqa loo marayo Jannada Ilaahay addoomadiisa
wanwanaagsan u yaboohay, kii diin kale raacaana Eebbe ka
yeeli maayo. Eebbe nasahnaa ookorreeye wuxuu yidhi:-"
Qofkii ka yeesha waxaan Islaamka ahayn
Diin laga aqbali maayo isaga ,aakhirana wuxuu ka mid noqon
kuwa khasaaray" Suuradda Aala-Cimraan
aayadda 85aad Barashada Diinta Islaamkuna waa waajib saaran qofka muslimka
ah, taasoo noqonaysa waajib sharci ah. Diinta Islaamkuna waa tiirar ay
ku taagan tahay iyo dhismaha tiirarkaasi hayaan, kaasoo koobaya hab
nololeedka dhammaan dhinacyada nolosha ee dadka muslimiinta ah.Tiirarka
diintuna waxay ka kooban yihiin laba tiir oo kala ah:-
-
Tiirarka Islaamka
-
iyo Tiirarka Iimaanka
Tiirarka Islaamku waxay ka kooban yihiin shan tiir oo kala ah:-
-
Qiritaanka Ilaahay mooyee inaanu Ilaah kale jirin, Muxamedna
Rasuulkii Ilaahay yahay.
-
Oogista Salaadda
-
Bixinta Sakada
-
Soonka Bisha Ramadaan
-
Tagitaanka Xajka qofkii kara
Tiirarka Iimaankuna waxay ka kooban yihiin lix tiir oo kala ah:-
-
Rumaynta Ilaahay
-
Rumaynta Malaa'igta
-
Rumaynta Kututbtii Ilaahay soo dejiyay
-
Rumaynta Rusushii Ilaahay soo diray
-
Rumaynta Maalinta Qiyaame
-
Rumaynta Qaddarka (Go'aaminta) Eebbe Khayrkiisa iyo Sharkiisaba
Rumaynta tiirarkaasina waa kuwo ka soo go'a qalbiga qofka muslinka ah
fal qabashadiisuna ay rumayso, Eebbe nasahnaa oo korreeye loo gaar yeelo
dartiina loo qabto.
Si aynu haddaba u fahamno aynu shanta tiir ee Islaamka iyo lixda tiir ee
Iimaanka aynu mid mid u soo qaadno si aynu aqoonta sharciyeed ee waajibka ah
aynu xilkeeda u gudanno si aynu raalli ahaanshaha Ilaahay u helno nolosha adduun
iyo nolosha dambe ee aakhiroba.
1. Qiritaanka in Ilaahay mooyee aanu Ilaah kale jirin, Muxamadna uu Rasuulkii
Ilaahay yahay:- Waa albaabka uu qofku Islaamnimada kasoo galo, waana in qofku
qalbiga ka rumeeyaa in Ilaahay mooyee aanu jirin Ilaah kale oo xaq lagu caabudaa
carabkana uu ka yidhaahdo isaga oo odhanaya "اشهد
ان لا اله الا الله و اشهد ان محمد رسول الله ""Ash-hadu
Allaa Ilaaha Illallaahu Wa Ash-hadu Anna Muxamadun Rasuulu-Laah"
2.
Salaadda:-
Waa tiirka laf dhabarka u ah diinta Islaamka
waana shan Salaadood oo uu addoonku tukanayo
habeenkii iyo maalintii, waana fal ka kooban
quraan akhrin,ducaysi,Ilaah waynayn iyo
samayn dhaqdhaqaaqyo u gaar ah oo ay
Salaaddu leedahay sida Rukuucda iyo
Sujuudda.Ka tagisteeduna waxay shaki
galinaysaa qofka Islaamnimadiisa, haddaba si
aynu u barano waxa la innooga baahan yahay
ansaxa Salaadda aynu hoos ugu daadagno
casharadan
<<Sii Akhri>>
3- Sakada:-
Waa tiirka saddexaad,waxaana ay waajib ku
tahay dadka hantida leh in ay in go'an oo ay
diinta Islaamku u goysay ay Sako u bixiyaan
si loo siiyo dadka ay ku baxdo, qofkii
diidana dawladda ayaa xoog kaga qaadaysa si
loo gaadhsiiya dadkii xaqa u lahaa, qofkii
jiritaankeeda beeniyana diinta Islaamkaayuu
kaga baxayaa.
4- Soonka:- Waa tiirka afraad,waana waajib saaran qof
kasta oo muslin ah, waana wajib ah in qofku ka soomanaado cuntada,
cabitaanka, iyo galmoodka laga bilaabo marka waagu dillaaco ilaa
laga gaadhayo cadceedu marka ay dhacdo , qofkii jiritaankiisa
beeniyana diinta Islaamka ayuu kaga baxayaa. Haddaba si aynu hoos
ugu daadagno oo aynu aqoon buuxda uga helno waxa la innooga baahan
yahay casharadan hoose
<<Sii
Akhri>> 5- Xajka:-
Waa tiirka shanaad,waxaana ay waajib ku
tahay dadka kari kara ee hanti u haysta uu
ku xajiyo,waana halmar inta uu nool yahay,
isagoo addoonku tagaya Maka si uu u soo guto
Xajka isla markaana booqanaya Madiina ,
qofkii jiritaankeeda beeniyana diinta
Islaamka ayuu kaga baxayaa.
Tiirarka Iimaanka
1- Rumaynta Ilaahay nasahnaa oo korreeye:- oo ah
in addoonku rumeeyo kalinimada Ilaahay, isla markaana uu qalbiga ka
rumeeyo in Ilaahay mooyee aanu jirin Ilaah xaq lagu caabudaa,
rumeeyana in Ilaahay nasahnaa oo korreeye uu abuuray adduunka iyo
waxa ku gudo jiraba cir iyo dhulba,isaguna uu iska leeyahay wax
kastoo uuman, Eebbana yahay ha arrin iyo taloo dhamiba ay gacantiisa
ku jirto, cid la wadaagta maamulidda uunkanna aanay jirin.
2-Rumaynta Malaa'igta:- oo ah in
addoonku uu rumeeyo jiritaanka Malaa'igta oo ah addoomo Ilaahay
,amaradiisana ku shaqeeya wuxuu fara sameeya,waa addoomo Ilaahay ka
abuuray nuur ,dadkuna aanay arki karin ciddii Ilaahay tuso mooyaane.
3-Rumaynta Kutubta Ilaahay soo dejiyay:-
Oo ah in addoonku uu rumeeyo kutubtii Ilaahay ku soo dejiyay
Rusushii uu u soo dirayay addoomadiisa si ay u raacaan jidka toosan
ee uu Ilaahay addoomadiisa kaga raalli ahaaday, jidkaas oo ah in
Eebbe nasahnaa oo korreeye ay caabudaan, jidkaas oo ah ka ay
dhammaan Rusushii Ilaahay naxariis iyo nabadgalyo Eebbe korkooda
ahaataye ay ugu baaqayeen addoomadiisa.
4-Rumaynta Rusushii Ilaahay soo
diray:-Oo ah inaynu rumaynu dhammaan Rusushii Ilaahay (naxariis iyo
nabadgalyo Eebbe korkooda ahaataye) uu u soo diray addoomadiisa si
ay u gaadhsiiyaan amarada iyo distuurka uu Ilaahay nasahnaa oo
korreeye u dejiyay addoomadiisa inta ay adduunka sii joogaan si
aanay u raacin jidka uu Shaydaan la doonayo inay raacaan si uu uga
leexiyo jidkaas toosan ee uu Eebbe nasahnaa oo korreeye uu
addoomadiisa raalli uga noqday.
5-Rumaynta Maalinta Qiyaame:- Oo ah in addoonku uu rumeeyo
jiritaanka maalin dadka oo dhan lasoo bixin doono marka la wada
dhinto, lana xisaabin doono, maalintaas oo noqon doonta maalin
Ilaahay nasahnaa oo korreeye uu xisaabin doono addoomadiisa, qof
kastana uu heli doono abaal marin wixii uu gaystay ah intii uu
adduunyada joogay xumaan iyo samaanba, waana maalinta dadku ay
taagan yihiin maxkamaddii uu Eebbe nasahnaa oo korreeye uu ku ballan
qaaday inuu dadkoo dhan taagi doono maalintaas, maalintaas oo sida
uu Eebbe nasahnaa oo korreeye Quraanka innoogu sheegay maalin ku
adag ah dadka argagaxa wayn ee jira darteed.
6-Rumaynta Qadarka (U garashada Eebbe
addoonkiisa u garto) sharkiisa iyo khayrkiisa:- Oo ah in addoonku
rumeeyo wixii Eebbe nasahnaa oo korreeye uu qadaro inta nolosha
adduunka la joogo, qadarkaas oo noqon kara mid khayr ah iyo mid dhib
ah, iyadoo uu addoonku qalbigiisa ka rumaynayo in adduunkan
hagistiisu ay Ilaahay nasahnaa oo korreeye gacantiisa ku jirto,wax
aanu Ilaahay dooninna aanu adduunkan ka dhici karin wax uu doonay
inuu ka dhacana cid horjoogsan kartaa aanay jirin.
Labadaa tiir ee Islaamka iyo Iimaanka rumayntooda iyo ku dhaqankoodu
waxay addoonka u horseedaan badhaadhe adduun iyo mid aakhiraba,
waxaana ay u jeexaan jid toosan oo addoonka ka dhigaya xubin
noloshiisa oo dhami ay wanaag iyo khayr u tahay naftiisa iyo
bulshadaba,waayo waxa uu dadka faraana waa khayr waxa uu ka reebaana
waa halaag iyo burbur. Si aynu haddaba wanaagsanaantaas u falanqayno
aynu isla gorfayna wanaagga ay diinta Islaamu farayso qofka
muslinka, hoos ka dhagayso wanaagga ay diinta Islaamku
farayso bulshada muslinka ah, waxaana ka mid ah
1.Xuquuqda
labada isqaba
2.Barbaarinta
Ubadka |